Foto's schieten in raw is populair. Raw biedt namelijk meer kwaliteit, flexibiliteit en creativiteit dan bestandsformaten als jpg en tiff. Maar de verwerking ervan kost veel tijd. Waarom zou u dat dan willen als jpeg-afbeeldingen direct klaar zijn?

Raw is ruw
Raw staat voor ruw. En dat is precies waar het hier omdraait. Raw geeft ruwe informatie over de genomen afbeelding. Zoals een negatief in de analoge fotografie een ruwe weergave is van de geschoten foto, is een raw-bestand als een 'negatief' van een digitale foto. Feitelijk is dat alles wat raw behelst.

Raw vreet opslagruimte
Foto's schieten in raw kost u veel meer opslagruimte dan wanneer u uw opnamen in jpeg opneemt. Met andere woorden: u kunt met een geheugenkaart minder raw-foto's maken dan jpg-foto's. Hoeveel afbeeldingen kunt u maken op een 128 MB CF kaart in jpg of raw?

Raw oogt niet mooi.
Maar mooi is anders. Als u een raw-afbeelding terugziet in de fotobrowser die dergelijke bestanden kan inlezen, want dat kan lang niet elke fotobrowser, oogt een raw-afbeelding vlak, grauw en onscherp.

Jpg is veel makkelijker dan raw
Eenzelfde jpeg-afbeelding heeft meer contrast, meer verzadigde kleuren en is scherp. U kunt een jpeg bovendien direct printen, direct mailen, of rechtstreeks doorsturen naar een fotolaboratorium. En u kunt hem bewerken in praktisch alle beeldbewerkingsprogramma's om een nog mooiere afbeelding te maken.

Een raw-afbeelding lijkt in eerste instantie doffer en vager dan een jpg-foto.

Raw-converter nodig
Met een raw-bestand kunt u niets van dit alles: u kunt niet direct printen, direct bewerken, direct uw bestand doorsturen naar een fotozaak om fotoprints te laten maken. U hebt speciale conversie-software, een zogeheten raw-converter, nodig om van zo'n bestand een leesbaar bestand te maken en moet de foto dan via die software gaan ontwikkelen ook. U werkt immers met ruwe beeldinforamtie dat u eerst moet bewerken, lees: ontwikkelen. Vergelijk raw met een negatief in het analoge tijdperk dat ook ontwikkeld moet worden tot een echte afdruk.

Is raw de moeite waard?
De vraag is dan: is raw al die moeite waard? Het woord ruw is nogal tamelijk overschat als het gaat om raw-opnamen. Een beeldsensor (CCD of CMOS) in een digitale camera neemt namelijk altijd ruwe informatie op. Ook als de camera uiteindelijk jpg-bestanden produceert. Maar als een jpg-opname is gemaakt, is er geen sprake meer van ruwe beeldinformatie. De camera heeft namelijk zelf al de ruwe beeldinformatie snel verwerkt.

Hoe maakt een camera een jpeg-foto?

Tussen het opnemen van een jpeg-beeld en het opslaan van een jpeg-beeld gebeurt er iets in de camera met het beeld. Wat dat is, is handig om te weten. Want hetgeen een camera in de caemra doet met het produceren van een jpg-beeld, doet u bij raw zelf. Achteraf, op de pc.

Problemen bij kleurinterpolatie
Maar niet altijd. De grootste probleemfactoren in een jpg-bestand bij kleurinterpretatie zijn kleurranden (chromatische aberratie), artefacten en ruis. Ruis, afhankelijk van de ISO-instelling, ontstaat bij het opnameproces, en vooral in de schaduwpartijen. Artefacten zijn het resultaat van de Bayer-interpolatie en moiré ontstaat bij camera's met een zwak anti-aliasing filter.

Beeldsensoren zijn bovendien lineair. Als twee keer zoveel licht een lichtcel op een sensor raakt ontstaat er twee keer zoveel elektrische lading die de camera omzet in digitale nummers. Maar F-stops en de manier waarop helderheidswaarden worden gerenderd zijn logaritmisch. Dat betekent dat een ongecorrigeerde afbeelding donker lijkt.

Ingebouwde oplossing
De ingebouwde software (een raw-converter) past daarom belichtingscompensatie toe om een natuurlijk ogende opname te produceren. Het belangrijkste is wel dat de camera ook de witbalans automatisch, naar eigen goeddunken en/of op basis van eventueel ingestelde parameters als daglicht, gloeilamp, tl of schaduw, aanpast. Witbalans bepaalt de kleurtoon in een beeld, de sfeer en of er al dan niet kleurzweem aanwezig is.

Verdere interne beeldbewerking
Omdat mensen verwachten dat hun camera heldere, contrastrijke en kleurrijke foto's produceert, gaat de software nog even verder. Hij manipuleert de contrasten, veel camera's hanteren een vrij diepe contrastcurve in de interne raw-conversie, en de kleurverzadiging. Vervolgens past de software een onscherp masker toe, dat afhankelijk van de instelling hoog, middel of laag, een halo-effect kan laten ontstaan.

Compressie
Het meest beschadigend aan een interne jpeg-conversie is de compressie. Een jpeg-afbeelding is kleiner dan een raw-afbeelding dankzij compressie met kwaliteitsverlies. Dat betekent dat een deel van de beeldinformatie gewoon wordt weggegooid. Hoe hoger de mate van compressie, hoe meer data u kwijtraakt, en hoe meer artefacten u ziet. Vaak kunt u die mate van compressie in uw camera-instellingen aangeven in hoog, gemiddeld of laag.

Kleurdiepte
Daarbij sleutelt de camera ook aan de kleurdiepte. Standaard nemen digitale camera's de ruwe beeldinformatie op in 12- of 14-bit (niet 16-bit!) per kanaal. Maar JPEG zijn slechts 8-bit per kanaal. Dat

betekent nogal wat voor de toonwaarden. Een 12-bit-afbeelding neemt 4.096 toonwaarden op per kanaal, een 14-bit-afbeelding 16.384. Een 8-bit afbeelding levert niet meer dan 256 toonwaarden. Gradaties in de toonwaarden zijn harder. Dat is duidelijk te zien wanneer u uw jpeg-afbeelding vergroot.

Data weggooien
Nu het JPEG-beeld is opgeslagen, gooit de camera de ruwe beeldinformatie uit het interne geheugen weg. De missie is immers voltooid. De originele raw-data bent u definitief kwijt. Wel hebt u nu een kant en klaar beeld op de geheugenkaart staan, die u alleen maar hoeft te printen of over te zetten naar uw computer.

Beeldbewerken beter in raw dan in jpg
Voor nadere beeldbewerkingen leent JPEG zich niet goed. De beelddata is immers al behoorlijk gemuteerd, en nog verdere bewerkingen tasten de beeldkwaliteit nog meer aan. Dat euvel hebt u nu juist niet als u schiet in raw.

Waarom Raw?

Als u de camera instelt op raw, dan slaat de camera het hele interne verwerkingsproces over. Hij schrijft de ruwe informatie meteen weg in een raw-bestand op de geheugenkaart. Niets meer en niets minder.

Een in een raw-bestand weggeschreven foto bestand bevat alle opgenomen beeldinformatie! U kunt dus vrijwel over de volledige 36-bits of 48-bits kleurdiepte gebruiken. De kwaliteit van de data is namelijk puur en volledig. Er is tussen opname en opslag amper data weggegooid. Dit maakt deze bestanden populair.

Data
Die informatie bestaat uit afbeeldingsdata , informatie over alle grijswaarden die beeldsensor heeft opgevangen, en de metadata van de afbeelding, waaronder EXIF, Exchangeable Image Format die JPEG doorgaans ook meelevert.

In deze data is dus niet gesleuteld aan toonbereik, kleuren en details. De meeste camera's gebruik bij de opslag van raw-bestanden geen compressie, tenzij een verliesloze methode (Nikon, Kodak).

Zelf ontwikkelen
Maar deze data brengt u nog geen beeld dat u direct kunt bekijken op uw computer. Feitelijk is de afbeelding nog niet eens gemaakt. U moet de data zelf ontwikkelen tot de foto die u in gedachten heeft en in een formaat jpeg of tiff omzetten. Met een computer heeft u daarvoor meer rekenkracht tot uw beschikking dan de fotocamera heeft. Vandaar dat raw-bestanden zijn te vergelijken met de analoge negatieven: die worden ook onafhankelijk van de camera ontwikkeld tot foto's.

Hoe ontwikkelen?
Het ontwikkelen van een een raw-bestand doet u met een zogeheten raw-converter. Dit is software die als plug-in in een beeldbewerkingspakket als Photoshop of als losse software draait.

Een foto ontwikkelen in een raw-converter, deze is van Photoshop CS2